İstanbul ve Boğaziçi-Prenses Adaları

Açıklama

1854 tarihli bu harita, İstanbul’dan kuzeye Karadeniz’e kadar uzanan Boğaziçi (Bosphorus) boyunca her iki kıyının yerleşimlerini ve arazilerini göstermektedir. Haritanın odak noktası yalnızca şehir merkezi değil, aynı zamanda Boğaz hattı boyunca yer alan askeri tabyalar (fortifications) ve noktalı çizgilerle gösterilen antik su yollarıdır (aqueducts). Haritanın sağ alt köşesindeki açıklamada “The dotted lines show the course of Aqueducts which supply the city with water” (Noktalı çizgiler, şehri suyla besleyen su kemerlerinin güzergahlarını göstermektedir) ifadesiyle, bu sistemin kent içi altyapıda ne kadar önemli olduğuna işaret edilmiştir. Bu noktalı çizgiler, Trakya içlerinden İstanbul’a su taşıyan Roma ve Bizans dönemine ait antik su yollarını temsil eder. Su kaynakları, özellikle Belgrad Ormanı ve civarındaki barajlar ile bentlerden başlar (örneğin Bend-i Cedid, Kirazlı Bent gibi) ve Kağıthane Vadisi boyunca ilerleyerek Eyüp üzerinden İstanbul’un iç bölgelerine ulaşır. Bu hat üzerinde günümüzde de varlığını sürdüren pek çok anıtsal yapı bulunmaktadır: Bozdoğan Kemeri (Valens Aqueduct), Uzun Kemer, Gözlüce Kemer, Ballıgerme ve Mağlova Kemeri bunlardan sadece bazılarıdır. Bu antik su sistemi, 4. yüzyıldan itibaren İstanbul’u (o zamanki adıyla Konstantinopolis’i) beslemiş ve Roma mühendisliğinin kente kazandırdığı en gelişmiş altyapı ağlarından biri olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de Mimar Sinan tarafından bu su taşıma sistemleri restore edilmiş ve genişletilmiştir. Haritada ayrıca hem Avrupa hem Anadolu yakasında askeri savunma yapıları detaylı şekilde gösterilmiştir. Savunma amaçlı tabyalar harita üzerinde "fort" ya da hisar olarak gösterilmiştir. Bu tabyalar özellikle 18. ve 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun Boğaz savunma planları doğrultusunda güçlendirilmiş ve modernleştirilmiştir. Haritada dikkat çeken diğer bir unsur da İstanbul’un merkezinin oldukça ayrıntılı şekilde gösterilmiş olmasıdır. Topkapı Sarayı, Ayasofya, Galata Kulesi ve Haliç çevresindeki yapılaşma oldukça net biçimde çizilmiş; surlarla çevrili kadim kent dokusu tanımlanmıştır. Boğaz boyunca yerleşim adları da kuzeyden güneye sıralanmış, Kilyos (Kilya), Bahçeköy, Sarıyer, İstinye, Ortaköy ve Beşiktaş gibi yerleşim noktaları tek tek belirtilmiştir. Anadolu yakasında ise Şile yönünden başlayarak Paşabahçe, Beykoz, Çengelköy, Üsküdar ve Kadıköy gibi yerleşim merkezleri gösterilmektedir. Haritanın sağ alt köşesinde yer alan inset haritada ise “Continuation of the Coast with the Princes Islands” başlığı altında Prens Adaları verilmiştir; Büyükada (Prinkipo), Heybeliada, Burgazada, Kınalıada ve diğer küçük adalar adlarıyla işaretlenmiştir.