On Bin Yunanlı Askerin Dönüşü

Açıklama

1808 tarihli bu harita, Yunan filozof, yazar, tarihçi ve asker Ksenophon’un (Xenophon) “Onbinlerin Dönüşü” (Anabasis-Yunanca anlamıyla "Yukarıya Sefer") adlı eserinde anlattığı seferi temel alarak hazırlanmıştır. Bu coğrafi anlatım, Ksenophon’un anlattığı gibi Pers prensi genç Kyros’un M.Ö. 401 yılında Pers tahtını ele geçirmek amacıyla paralı Yunan askerleriyle birlikte Babil civarındaki kardeşi Artakserkses II’ye karşı düzenlediği seferi, Kyros’un ölmesiyle başarısızlığa uğraması ve ardından onunla birlikte Mezopotamya içlerine kadar ilerleyen yaklaşık 10.000 Yunan askerin düşman topraklarından Karadeniz kıyılarına ulaşmaya çalıştığı o büyük geri çekilişi (Anabasis) görselleştirir. Haritada askeri sefer rotaları iki ayrı çizgiyle gösterilmektedir. Bu iki çizgi, askeri seferin farklı aşamalarını temsil eder: biri ilerleyişi (March of the Greeks), diğeri geri dönüşü (Return of the Greeks). Sefer, Pers prensi Kyros’un ordugahı olan Lydia’daki Sardis kentinden (bugünkü Manisa-Salihli civarı) başlar, Sardis, Kyros’un ordusunu topladığı yerdir. Ordu, Frigya (Phrygia) topraklarından geçerek Iconium (günümüzde Konya) üzerinden doğuya ilerler. Haritada bu bölge Lycaonia ve Pisidia olarak ayrılmıştır. Buralar Yunan dünyasından oldukça uzak ve yarı bağımsız Anadolu kavimlerinin yaşadığı bölgelerdi. Ordu daha sonra güneydoğuya doğru iner, Tarsus üzerinden Kilikya Kapılarını geçer. Bu nokta çok önemlidir çünkü dar geçitlerden oluşur ve stratejik açıdan ele geçirilmesi zordur. Kyros’un ordusu buralardan geçerken diplomatik ve lojistik zorluklarla karşılaşır. Sefer, Euphrates (Fırat) Nehri’nin geçtiği Thapsacus gibi yerlerden geçerek Mezopotamya’ya (bugünkü Irak) doğru devam eder. Bu geçiş noktası haritada ayrıntılı biçimde gösterilmiş olup, seferin en derin ve riskli safhalarındandır. Asıl hedef olan Pers başkenti Babylon’un doğusunda, Cunaxa yakınlarında Genç Kyros’un kardeşi Artakserkses II ile karşılaşılır. Cunaxa Savaşı burada yapılır ve Kyros hayatını kaybeder. Haritada bu bölge "Babylon" ve “Media” yazılarının doğusundaki alanda gösterilmiştir. Kyros’un ölümüyle liderliğini kaybeden ordu, kendilerini düşman topraklarında kuşatılmış bulan 10.000 Yunan askerinin içlerinden yeni liderler seçerek kuzeye, yani Karadeniz’e doğru geri dönmelerini konu alan meşhur “onbinlerin dönüşü” (Anabasis) sürecini başlatır. Haritadaki geri dönüş yolu “Return of the Greeks” ifadeleriyle betimlenen çift çizgiler, Karadeniz’e ulaşma mücadelesinin yönünü gösterir. Bu dramatik geri dönüş, dağlık Carduchi bölgesinden başlar. Askerler burada dağlık arazi ve savaşçı kabilelerle mücadele etmiştir. Bu bölge Anabasis’te en çetin etaplardan biri olarak tanımlanır. İkinci etap Anadolunun doğusundaki dağlık bölgeler üzerinden, kışın ortasında zorlu karlı geçitlerden geçerek sürdürülmüştür. Ordu aylar süren yürüyüşten sonra Karadeniz kıyısına ve sonunda Karadeniz kıyısındaki Trapezus’a (Trabzon) ulaşır; burada yaşanan “Thalatta! Thalatta!” (Deniz! Deniz!) çığlığı, askeri tarih yazımında ikonik bir an olarak hafızalara kazınmıştır. Takip eden aşamada paralı askerler Karadeniz kıyısı boyunca batıya doğru ilerleyerek Cerasus (Giresun), Kotiora (Ordu), Sinope (Sinop), Heraclea Pontica (Karadeniz Ereğli) gibi liman kentlerine ulaşırlar ve sonrasında Byzantium’a (İstanbul) varırlar. Bazı birlikler haritada Bithynia ve Thrace (Trakya) üzerinden kara yoluyla dönüş yapar. Haritanın batı ucunda gösterilen bu çizgi, seferin son aşamasını temsil eder. Bu bölüm, askerlerin bazı yerel kabilelerle çatışmalara girdiği ve paralı asker olarak yeniden hizmet teklifleri aldığı dönemdir. Harita, bu büyük yürüyüşün her aşamasını titizlikle resmetmiş, güzergah üzerindeki yer adları, nehirler, dağlar ve limanlar aracılığıyla izleyiciye o dönemin hem mekansal hem de tarihsel gerçekliğini aktarmıştır.