1. ve 2. Aachen Katedrali’nin Kesiti ve Planı, 3. Roma’daki S. Stefano Rotondo Kilisesinin Planı, 4. Ravenna’daki S. Vitale Kilisesinin Planı, 5. İstanbul’daki Sergios ve Bakhos Kilisesinin (Küçük Ayasofya Cami) Planı, 6. Ayasofya’nın Dıştan Görünüşü, 7. Ayasofya’nın İç Görünüşü, 8. Ayasofya’nın Planı. 9. Roma’daki S. Giovanni Laterano Vaftizhanesi’nin Planı, 10. Venedik Yakınlarındaki Torcello’da bulunan S. Fosca Kilisesinim Planı, 11. Milano’daki S. Lorenzo’nun Planı.

Açıklama

1875 tarihli bu mimari gravür, Bizans ve erken Hristiyanlık döneminin mimari mirasını belgelemektedir. Bu gravür, “Architektur” (Mimarlık) başlığı altında yayımlanmış olup özellikle merkezi planlı kilise mimarisinin gelişimini hem plan, hem kesit, hem de perspektif görünümlerle sistematik şekilde sunmaktadır. Gravürün merkezinde, Bizans İmparatorluğu’nun mimari şaheseri Ayasofya yer almaktadır. 6 numaralı görselde dıştan perspektif görünüşü, 7 numarada iç mekan görünümü ve 8 numarada da mimari planı ayrıntılı biçimde sunulmaktadır. Merkezi kubbenin dört büyük ayağa oturtulması, yarım kubbelerle desteklenen ana mekan düzeni ve çevresindeki revaklar, plan çiziminde açıkça izlenebilmektedir. Ayasofya’nın ünlü galerileri, apsisi ve merkezi kubbesi büyük bir perspektif derinliği ile çizilmiştir. 537 yılında Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından İstanbul’da inşa ettirilen bu yapı, sadece dini değil, siyasi ve kültürel iktidarın da bir göstergesi olarak öne çıkmıştır. Aynı zamanda, Ayasofya’nın hem fiziksel hem de görsel merkezde yer alması, onun mimarlık tarihindeki belirleyici rolünün altını çizerken, diğer yapıların da bu merkez etrafında anlam kazanmasına katkı sağlar. Gravürde Ayasofya’nın yanı sıra, erken Hristiyan ve Bizans mimarisinin çeşitli önemli örnekleri de yer almaktadır: 1 ve 2 numarada Aachen (Aix-la-Chapelle) Katedrali’nin kesit ve planı, 3 numarada Roma’daki dairesel planlı S. Stefano Rotondo’nun planı, 4 numarada Ravenna’daki S. Vitale’nin planı ve 5 numarada İstanbul’da Ayasofya’ya yakın konumlanan Sergios ve Bakhos Kilisesinin (Küçük Ayasofya Cami) planı gösterilmektedir. Ayrıca 9 numarada Roma’daki S. Giovanni in Laterano Bazilikası’nın vaftizhanesinin planı, 10 numarada Venedik yakınlarındaki Torcello Adası’nda bulunan S. Fosca Kilisesi’nin planı, 11 numarada ise Milano’daki S. Lorenzo’nun merkezi planı yer alır. Tüm bu yapıların ortak özelliği, merkezi plan anlayışıyla inşa edilmiş olmalarıdır; bu yaklaşım, hem litürjik ihtiyaçları hem de sembolik merkezilik düşüncesini yansıtmaktadır. Gravür, bu yapıların planlarını ve kesitlerini tipolojik karşılaştırmaya olanak tanıyacak biçimde düzenlemiş, böylece mimari evrim ve çeşitliliği görsel olarak takip edilebilir hale getirmiştir.