Filistin - Kubbetü’s-Sahre (Ömer Camii-Kaya Kubbesi), Kudüs (Plate 50)

Açıklama

Bu gravür, 19. yüzyıl Avrupalı yayınlarında sıklıkla kullanılan eski adlandırma ile “Mosquee d’Omar” (Ömer Camii) olarak anılan Kubbetü’s-Sahre’yı (Kayanın veya Taşın Kubbesi) göstermektedir. Ancak modern akademik terminolojide bilindiği üzere, bu yapı “Camii” değil, Emevi Halifesi I. Abdülmelik tarafından 7. yüzyılın son çeyreğinde Kudüs'ün Eski Şehrindeki Tapınak Dağı'nda inşa ettirilen bir kubbeli kutsal yapı veya ibadethanedir. Kubbetü’s-Sahre, İslam kozmolojisinde önemli bir referans noktası olan kutsal kayanın üzerini örten ve hem mimari hem ikonografik açıdan İslam sanatının en erken ve en çarpıcı örneklerinden biri olarak kabul edilir. Gravürün üretildiği dönem (19. yüzyıl ortaları), Batılı seyyahların Kudüs’teki Harem-i Şerif/Temple Mount kompleksine dair görsel kayıtlarının Avrupa’da büyük ilgi gördüğü bir dönemdir. Fakat o dönemde Kubbetü’s-Sahre çoğu Avrupalı tarafından hala yanlış isimlendirilerek “Ömer Camii” şeklinde tanımlanmıştır. Bu hatalı adlandırma, Halife Ömer’in Kudüs’ü 638’de barışçıl şekilde teslim alışıyla ilişkilendirilen tarihsel anı, yapının asıl tarihsel kimliğiyle karıştıran oryantalist söylemin tipik bir tezahürüdür. Bununla birlikte eserin mimari ayrıntıları, özellikle dış cephenin geometrik bezemeleri ve yan sahnelerin konumlandırılması, Kubbetü’s-Sahre’nin 19. yüzyıl restorasyonları öncesindeki görünümüne dair de önemli ipuçları vermektedir.