Dünya Haritası

Açıklama

Bu 1840 tarihli dünya haritası, Fransız coğrafyacı Thunot Duvotenay tarafından hazırlanmış ve başlığında “Planisphere” (dünya projeksiyonu) olarak adlandırılmıştır. Dönemin dünya algısını hem de bilimsel coğrafi sınıflandırmalarını yansıtan bu planisfer (dünya projeksiyonu) harita, Paris Meridyeni referans alınarak hazırlanmıştır ve kıtalar ile okyanuslar Fransızca olarak adlandırılmıştır. Haritanın dili, dönemin bilim dili olan Fransızcadır ve bu nedenle özellikle Avrupa kıtasında, coğrafi keşifler sonrası oluşan yeni bilgi sistemlerinin bir ürünü olarak değerlendirilmelidir. Projeksiyon tipi silindriktir (ekvator merkezli) ve dünya, kuzey-güney doğrultusunda kutuplara doğru uzanan ve doğu-batı yönünde genişleyen bir düzlemde gösterilmiştir. Koordinatlar üst kenarda “Longitude du Meridien de Paris” (Paris Meridyeni’nden boylam) biçiminde yer almaktadır. Avrupa, Asya ve Afrika “Ancien Continent” (Eski Kıta), Amerika kıtası “Nouveau Continent” (Yeni Kıta), Avustralya ise “Australie ou 5e Continent” (Avustralya veya 5. Kıta) olarak tanımlanmıştır. Amerika kıtasında “etats-Unis”, “Canada” ve Güney Amerika’da “Bresil”, “Perou”, “Colombie” gibi ülkeler açıkça gösterilmiştir. Okyanuslar “Ocean Arctique”, “Ocean Indien”, “Ocean Pacifique”, “Ocean Atlantique” ve “Ocean Antarctique” gibi klasik Fransız terminolojisine uygun biçimde isimlendirilmiştir. Ayrıca haritada ada ve takımadaların gösterimine büyük önem verilmiştir. Spitzberg (Svalbard Takımadaları), Iles Galapagos, Iles Sandwich gibi. Haritada “Gulf Stream Atlantique” olarak belirtilen akıntı (Gulf Stream), Meksika Körfezi’nden başlayarak Kuzey Atlantik’e doğru akan sıcak bir okyanus akıntısıdır ve özellikle Kuzeybatı Avrupa’nın iklimini yumuşatmasıyla tanınır. Dönemin haritacıları için bu akıntı, sadece deniz ticareti ve gemicilik açısından değil, aynı zamanda Avrupa’nın iklimsel avantajlarının açıklanmasında da önemliydi. 19. yüzyıl haritalarında genellikle ok yönüyle gösterilir ve deniz yollarını şekillendiren temel doğal güçlerden biri olarak işaretlenir. Haritanın sağ tarafında gösterilen “Gulf Stream Pacifique” ise Pasifik Okyanusu’ndaki sıcak su akıntısıdır ve günümüz terimleriyle “Kuroshio Akıntısı”na (veya Japonya Akıntısı’na) karşılık gelir. Japonya’nın doğusundan başlayıp Pasifik Okyanusu’nun kuzeydoğusuna doğru ilerleyen bu sıcak okyanus akıntısı, tıpkı Atlantik’teki Gulf Stream gibi, doğu kıyılardaki iklimi etkiler. Haritada “Route des Harengs” olarak belirtilen ifade ise Ringa balığı yoludur. Bu ifade, özellikle Kuzey Denizi ile Kuzeydoğu Atlantik’te, Norveç ve İzlanda çevresinde yoğun olarak görülen ringa balığı sürülerinin göç yollarını belirtir. “Route des Harengs”, 17. ve 18. yüzyıldan itibaren önemli bir ekonomik rota olmuş, balıkçılıkla uğraşan ülkeler (özellikle Hollanda, İngiltere ve Danimarka) için stratejik önem taşımıştır. “Region des Calmes” ifadesi “sakinlik bölgesi” veya “rüzgârsız bölge” anlamındadır. Bu ifade, ekvator çevresinde yer alan ve gemicilerin “doldrumlar” (doldrums) dediği rüzgârsız kuşağı tanımlar. Özellikle yelkenli gemilerin döneminde bu bölge, aylarca ilerlemenin durduğu, ölümcül olabilen durgunlukların yaşandığı yerler olarak bilinirdi.