1791 Yılında Yerinde Yapılan Ölçüm ve Gözlemlere Dayanılarak Hazırlanmış Aynoroz Yarımadası (Kıstağı) ve Serhas (Xerxes) Kanalının Planı

Açıklama

Bu harita, “Plan de l’Isthme du Mont Athos Leve sur les Lieux en 1791” başlığını taşımakta olup, 1791 yılında bizzat yerinde yapılan ölçüm ve gözlemlere dayanılarak hazırlanmıştır. Başlıktaki “leve sur les lieux” ifadesi, haritanın arazi üzerinde doğrudan yapılan ölçümlerle üretildiğini ve bu yönüyle döneminin bilimsel kartografya anlayışına uygun olarak hazırlanmış olduğunu ortaya koyar. Harita, Athos Dağı Yarımadası’nın (bugünkü Aynoroz) anakara ile bağlantısını sağlayan dar kara şeridi, yani Aynoroz kıstağı (isthme) bölgesini detaylı bir şekilde temsil eder. Haritada sol tarafta “Sigitique Sinus” yani “Sigitik Körfezi” (Monte Santo Körfezi), sağ tarafta ise “Strimonique Sinus” yani “Strimon Körfezi” (günümüzdeki Orfanos Körfezi) yer almaktadır. Bu iki körfez arasında kalan kıstak üzerinde, antik yollar, tahkimatlar, tarihi yapılar, kuleler, kalıntı alanları, yol bağlantıları, su yolları ve gözlem noktaları detaylı biçimde işaretlenmiştir. Öncelikle, tarihsel bağlam açısından, haritada dikkat çeken ana unsur, Pers İmparatoru Serhas (Xerxes) tarafından M.Ö. 480 yılında kazdırılan ve haritada “Canal de Xerxès” olarak işaretlenen kanalın yeridir. Serhas, Yunanistan seferi sırasında filosunun Aynoroz (Athos) Burnu’nu dolanarak fırtınaya yakalanmasını önlemek amacıyla, bu dar kıstak üzerinden deniz ulaşımı sağlamak için yaklaşık 2 kilometre uzunluğunda bir kanal kazdırmıştır. Herodot’un anlatımlarına göre on binlerce işçi çalıştırılarak kazılan bu kanal, antik dönemde benzeri az görülmüş bir mühendislik projesiydi. Haritada kanalın iki kıyı arasındaki hattı dikkatli şekilde çizilmiş; doğu ve batı kıyılarındaki kalıntılar “Vestiges du Canal de Xerxès” şeklinde etiketlenmiştir. Ayrıca, Haritanın alt tarafında yer alan “Ruines de la ville de Sane” yani Sane Antik Kenti’nin kalıntıları, bölgenin antik geçmişine dair doğrudan bir arkeolojik referanstır. Sane, MÖ 7. yüzyılda Andros’tan gelen Yunan kolonistlerin kurduğu önemli bir şehir olup, klasik dönemde özellikle geçiş ve ulaşım noktası olarak stratejik konumda yer almaktaydı. Bu kente sonradan Uranopolis (Gökyüzü Şehri) adı verilmiş ve özellikle Helenistik dönemde kozmolojik betimlemelerle ilişkilendirilmiştir. Haritada bu yerleşimin adı da “URANOPOLIS” olarak, “ancienne appellee” (önceki adıyla) notuyla birlikte yazılmıştır. Haritanın sağ tarafında yer alan dört adet antik sikke gravürü, bölgeden çıkarılmış tarihi madeni paraların sembolik değerlerini ve dönemin şehir devletlerine ait işaretleri göstermektedir. Coğrafi olarak haritada yükseklikler, kıyı çizgileri, deniz derinlikleri ve arazinin eğimleri dönemin gravür teknikleriyle oldukça başarılı şekilde işlenmiş; ayrıca arazi yapısına göre antik yolların geçiş güzergâhları detaylandırılmıştır. Özellikle su yolları ve tarıma elverişli alanlar (vignes = bağlar) gibi yerel üretimle ilgili detaylar da not edilmiştir. “Moulin à l’eau ruine” (yıkılmış su değirmeni) gibi unsurlar, bölgenin ekonomik ve tarımsal geçmişine dair bilgiler sunar.