Osmanlı İmparatorluğunun Sınırları Dahilindeki Kuzey Afrika Bölgelerinin Haritaları-Tunus ve Trablus-İskenderiye Şehrinin Planı-Trablus Şehrinin Planı-Tunus ve Kartaca

Açıklama

Bu 1844 tarihli harita, Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuzey Afrika’daki topraklarını kapsamakta olup özellikle Tunus ve Trablusgarp (Tripoli) eyaletlerine odaklanmıştır. Kartografik olarak hem coğrafi hem de tarihi şehir planlarını bir araya getiren bu eser, Fransızca hazırlanmış olup Osmanlı’nın Afrika’daki eyalet yönetimini, sahil kentlerini, antik şehir kalıntılarını ve fiziki yapıyı ayrıntılı biçimde göstermektedir. Harita üç ana bölmeden oluşmaktadır: Üst kısımda geniş bir bölgesel harita, alt kısımda ise Alexandrie (İskenderiye), Tripoli (Trablus) ve Tunis et Carthage (Tunus ve Kartaca) gösteren üç ayrı şehir planı bulunmaktadır. Üstteki genel harita batıda Cezayir sınırından başlayarak doğuda Mısır topraklarına kadar uzanır. Kuzeyde Akdeniz kıyısı boyunca sıralanan şehirler, limanlar ve antik kalıntılar detaylı biçimde gösterilmiştir. Haritada “Tripoli de Barbarie”, “Tunis”, “Leptis Magna”, “Cyrene”, “Benghazi”, “Derna”, “Alexandrie” gibi antik ve modern yerleşim adları bir arada yer almaktadır. Bölgeler; Tunis, Tripoli, Bengasi, Berenice Barca, Libye, Fezzan gibi başlıklarla sağ üst köşede listelenmiştir. Bu başlıklar yalnızca coğrafi bölgelere değil, aynı zamanda antik dönem adlandırmalarına da işaret etmektedir: Örneğin “Pentapole de Barca” ibaresi, Cyrenaica bölgesindeki beş antik Yunan kentini (Pentapolis) kasteder. Haritanın içeriğinde modern yerleşimlerin yanı sıra “Ruines de Sabrata”, “Ruines de Leptis”, “Ruines de Cyrene” gibi antik şehir kalıntıları özenle işaretlenmiştir. Ayrıca “Desert de Barca” ve “Desert de Libye” gibi çöl alanları da belirtilmiştir. Haritanın merkezinde Trablus (Tripoli) yer alır ve kuzey-güney yönünde Fezzan bölgesine uzanan yollar, kabile bölgeleri (Beni Uled, Garian, etc.), dağ silsileleri (Djebel Gharian, Djebel Nafousa) ve vahalar (Ghadames, Sokna) gibi unsurlar dikkatlice belirtilmiştir. Bu, Osmanlı’nın merkezi sahil kentlerinden iç bölgelerdeki çöl yönetimlerine uzanan kontrol alanlarını göstermesi açısından değerlidir. Alt bölümde yer alan üç şehir planı ise haritayı özel kılan unsurlardandır: 1. Plan d’Alexandrie (İskenderiye): Batı Mısır sahilinde yer alan İskenderiye’nin detaylı liman yapısı, kaleleri, liman tesisleri, bataklıklar ve antik yapılar gösterilmiştir. Özellikle “Phare” (deniz feneri) ve “Port de Commerce” gibi noktalar vurgulanmıştır. 2. Plan de Tripoli: Trablus’un surlarla çevrili şehir planı geometrik ve simetrik olarak çizilmiştir. Sur hatları, kapılar (Porte), iç mahalle yapıları ve liman kısmı gösterilmiştir. Plan, Osmanlı şehir mimarisinin Kuzey Afrika'daki örneklerinden birini temsil eder. 3. Plan de Tunis et de Carthage: Tunus Körfezi (Golfe de Tunis) çevresi ve Kartaca kalıntıları bu planın odak noktasıdır. Tunus şehri, Bab el-Djazira, Bab Souika gibi önemli giriş kapılarıyla işaretlenmiş, Kartaca bölgesi ise antik harabeleriyle belirtilmiştir.