Surları İle Birlikte Karadeniz Sahillerine Kadar Uzanan Boğaziçi Ve İstanbul-Ayasofya Caminin Planı-Prenses Adaları

Açıklama

1857 tarihli bu harita, “Constantinople and the Bosphorus” (İstanbul ve Boğaziçi) başlığını taşımaktadır ve hem coğrafi hem de askeri-stratejik bir belge niteliğindedir. Harita, özellikle Boğaziçi’nin her iki yakasındaki tabyaları (fortifications) ve önemli mevzileri detaylı biçimde göstermekte, aynı zamanda İstanbul’un kent dokusunu ve sahil yerleşimlerini de özenle işlemektedir. Gravürün sol tarafında, Ayasofya Camii’nin planı yer almaktadır. “Plan of the Mosque of St. Sophia” başlıklı bu ek çizimde, Osmanlı döneminde camiye çevrilmiş olan Ayasofya’nın iç düzeni, minareleri ve giriş yapıları tanımlanmıştır. Özellikle K harfi ile işaretlenen ana mekan (kubbeli orta bölüm), cami mimarisinin merkezini gösterir. Harita, kuzeyde Karadeniz kıyısındaki Rumeli Feneri ve Anadolu Feneri'nden başlayarak güneyde Marmara Denizi kıyısındaki İstanbul surlarına kadar uzanmakta; bu uzun Boğaziçi şeridinde köyler, yalılar, askeri tabyalar, kaleler, tepe isimleri ve yollar detaylı biçimde işlenmiştir. Avrupa yakasında Büyükdere, Tarabya, Yeniköy, Arnavutköy, Ortaköy, Beşiktaş gibi yerleşimler açıkça görülebilirken; Anadolu yakasında ise Kandilli, Anadolu Hisarı, Çengelköy, Beylerbeyi ve Üsküdar dikkat çekmektedir. Haritada, Boğaziçi boyunca konumlanmış olan bazı askeri tabyalar, dönemin savunma mimarisi ve askeri stratejisi çerçevesinde oldukça detaylı işlenmiş olup, özellikle top yerleşimleri sayı olarak da belirtilmiştir. Örneğin haritanın en kuzey ucunda, Karadeniz çıkışında yer alan Rumeli Fenerinde 11 topluk batarya, Anadolu Fenerinde 21 top gibi. Bu durum, haritanın sadece topografik değil, aynı zamanda jeopolitik ve askeri maksatlarla da hazırlanmış olduğunu ortaya koymaktadır. Sağ alt köşede yer alan bir başka önemli unsur ise Prens Adaları’nın ayrı bir kartuşla gösterilmiş olmasıdır. “The Princes Islands” başlığıyla verilen bu küçük harita, Büyükada (Prinkipo), Heybeliada (Halki), Burgazada (Antigoni), Kınalıada (Proti) gibi adaları içerir ve bu adaların biçimi, konumu ve büyüklükleri detaylı biçimde çizilmiştir. O dönemde hem sürgün yeri hem de dini inziva alanı olarak bilinen bu adalar, Bizans ve Osmanlı tarihinde önemli yer tutmuştur. İstanbul kent merkezi haritanın sol alt kısmında çok detaylı bir şekilde resmedilmiştir. Özellikle Suriçi İstanbul (Constantinople) bölgesinde Ayasofya, Topkapı Sarayı, Hipodrom, Galata Kulesi, surlar ve iskeleler dikkat çeker. Galata bölgesi ve çevresi, Avrupalı levanten nüfusun yaşadığı ticaret merkezleri olarak gösterilmiştir. Haliç üzerinde köprü görünmese de geçiş noktaları ve ulaşım ağları sezdirilmiştir. Ayrıca Pera (Beyoğlu) ve Taksim gibi yükseltiler de haritada topografik olarak ifade edilmiştir. Harita üzerinde yön belirtici pusula gülü yer almakta, mesafeler hem “British Statute Miles” (İngiliz kara mili) ile hem de oransal ölçekle gösterilmektedir.