Okyanusya

Açıklama

Bu 1839 tarihli “Oceanie” başlıklı harita, Okyanusya bölgesine dair 19. yüzyılın Avrupa merkezli coğrafya anlayışını çarpıcı biçimde yansıtmaktadır. Haritanın sol alt köşesinde yer alan ayrıntılı lejant, hem coğrafyacılar tarafından kabul edilen bölgesel sınıflandırmaları, hem de etnografik yaklaşımla yapılan ırksal bölünmeleri göstermesi bakımından özel bir öneme sahiptir. Lejanta göre Okyanusya, iki temel bölünme sistemine göre sınıflandırılmıştır. Bunlardan ilki, coğrafi bölünmeye dayanmaktadır: Kuzey ve Doğu’da Polinezya, orta kesimlerde Avustralya veya Australasya, batıda ise Büyük Hint Takımadaları ve Malay Dünyası yer alır. Bu yaklaşım, Avrupalı haritacıların fiziki ve kıtasal merkezli coğrafi bakış açısını yansıtır. İkinci sistem ise etnolojik sınıflandırmadır ve bu yaklaşım, dönemin ünlü doğa bilimcisi Jules Dumont d’Urville tarafından benimsenmiştir. Bu sınıflandırmaya göre Okyanusya; kuzeyde Mikronezya, doğuda Polinezya, ortada Melanezya ve batıda Malaya olarak dört etnik-kültürel bölgeye ayrılmıştır. Haritada bu ayrımlar, farklı çizgi tipleriyle (örn. düz çizgi, noktalı çizgi) gösterilmiştir; bu da haritayı sadece yön bulma aracı değil, aynı zamanda sömürgeci antropolojik düşüncenin bir ürünü hâline getirmektedir. Lejantta ayrıca şu önemli not düşülmüştür: “Büyük Okyanus adalarının adlandırması, Bay Dumont d’Urville’in Astrolabe Seferi’ne eşlik eden meşhur haritasına dayanılarak yapılmıştır.” Bu ifade, haritanın yalnızca bilimsel değil aynı zamanda keşif tarihi açısından da temellendirilmiş olduğunu gösterir. Harita üzerinde dikkat çeken bir başka unsur ise, Avustralya’nın “Nouvelle Hollande” (Yeni Hollanda) olarak adlandırılmaya devam edilmesidir. Bu, 19. yüzyılın başlarında bölgenin hala Hollandalı ve İngiliz etkisi altında bulunan bir coğrafya olarak tasarlandığını gösterir. Yine haritada Yeni Güney Galler Kolonisi (Nouvelle Galles du Sud) detaylı bir şekilde ayrı harita kutucuğunda gösterilmiş ve içindeki kontluklar (comtes) 19 adet olarak numaralandırılmıştır; bu da İngilizlerin bölgede kurmuş oldukları idari yapıyı belgelemektedir. Haritanın merkezine yakın bölgelerde yer alan adalar —Nouvelle-Caledonie, iles Fidji, Tonga, iles Sandwich (bugünkü Hawaii), Tahiti, Samoa vb.— dönemin deniz seferleri, misyoner faaliyetleri ve ticaret ağları açısından önemli stratejik noktalardır ve detaylı şekilde gösterilmiştir. Harita yalnızca Okyanusya’nın coğrafyasını değil, aynı zamanda Avrupalı düşüncenin dünyayı nasıl tasnif ettiğini ve bu tasnifin ne gibi siyasi, etnografik ve bilimsel çıkarımlara yol açtığını anlamamız sağlamaktadır.