Sarayda Tomak Oyunu

Açıklama

“Tomak Oyunu” başlıklı bu gravür, Osmanlı Devleti’nde hem saray eğlenceleri arasında yer alan hem de Yeniçeri Ocağı’nın talim ve idman programının bir parçası olan geleneksel bir sopa oyununu tasvir etmektedir. Askeri disiplin, çeviklik ve savaş reflekslerini geliştirmeyi amaçlayan bu oyun, aynı zamanda tören estetiğiyle dikkat çekmektedir. Oyuncuların ritmik ve senkronize hareketleri, Osmanlı sarayındaki düzen, ihtişam ve kolektif uyum anlayışını yansıtarak tomak oyununu hem askeri bir talim hem de görsel bir gösteri haline getirmiştir. Oyun adını, elde taşınan kısa ve kalın sopa ya da topuz anlamına gelen “tomak” kelimesinden almaktadır. Oyunda kullanılan tomak, sıkıştırılmış keçeden yapılmış yassı bir topun, meşin kılıfla sarılmasıyla oluşturulurdu. Ucuna örgülü bir kamçı sapı eklenir, bu sap genellikle 70–80 cm uzunluğunda olup altı adet sırım sargıdan örülürdü. Oyun, altışar kişilik iki takım halinde oynanırdı. Amaç, tomakla rakibin sırtına vurmak ve böylece onu oyundan çıkarmaktı. Geniş açık bir alanda icra edilen bu oyunlar, çoğu zaman davul ve borazan sesleri eşliğinde, padişahın ve yabancı elçilerin huzurunda sergilenirdi. Gravürde, Osmanlı şenlik kültürünün bütün bileşenlerini bir araya getirilmiştir. Ön planda tomak sopalarını savurarak mücadele eden oyuncular, Orta planda bir pavyon (köşk) içinde izleyen saray erkanı, arka planda ise süslü çadırlar, görevliler ve atlı muhafızlar yer almaktadır. Bu kompozisyon, hem Osmanlı tören düzeninin hiyerarşik yapısını hem de Avrupa sanatçılarının “oryantalist” bakışını bir arada sunmaktadır. Avrupalı sanatçılar için tomak oyunu, yalnızca bir oyun değil, Osmanlı’nın düzen, güç ve ihtişamının bir temsili idi. Günümüzde Anadolu’nun bazı bölgelerinde, özellikle köy düğünlerinde, tomak oyunu farklı biçimlerde yaşatılmaktadır. Ancak artık gerçek tomak yerine kuşak, kemer veya mendil gibi nesneler kullanılmakta ve oyun daha çok eğlenceye dayalı bir halk dansı formu halini almıştır.