İstanbul’da Ay Tutulması: Kötü Ruhları Korkutmak İçin Silah Atan Türkler

Açıklama

Bu gravür, The Illustrated London News’in 24 Mart 1877 tarihli sayısında yer alan haberin görsel anlatımına dayanmakta olup, İstanbul’da gerçekleşen bir ay tutulması sırasında gözlemlenen halk tepkisini betimlemektedir. Gazetedeki habere göre, bu doğa olayı şehirde yaşayan Türk halkı arasında batıl bir korku duygusunu harekete geçirmiştir. Ayın kararmasını, göksel alemlerin kötü bir ruh tarafından istila edilmesi şeklinde yorumlayan halk, bu uğursuz varlığın güneş ile gezegenler arasındaki düzeni bozduğuna inanmıştır. Haber metninde belirtildiği üzere, bu inanç doğrultusunda insanlar Altın Boynuz (Haliç) kıyısında toplanmış, gürültü çıkararak, bağırarak ve silah ateşleyerek bu hayali “kötü ruhu” kovmaya çalışmışlardır. Gravürde, sahilde sıra halinde dizilmiş insanların tüfeklerini gökyüzüne doğrultarak ateş ettiği, ayın tutulma sırasında gökyüzünde kısmen kararmış halde tasvir edildiği görülmektedir. Şehrin karşı kıyısındaki minareler, gemiler ve liman hattı, olayın merkezi bir şehir mekanında yaşandığını açıkça göstermektedir. Haberde, bu tür tepkilerin yalnızca Osmanlı toplumuna özgü olmadığı, Afrika’daki gezginler tarafından Dahomey, Ashantee ve Batı Sahili’ndeki diğer “ilkel putperest topluluklarda” da benzer uygulamaların görüldüğü aktarılmıştır. Metin, bu davranışların herhangi bir Müslüman din adamı veya yetkili otorite tarafından onaylanmadığını ancak bunun, halk arasında yerleşmiş eski ve kaba inanç kalıntılarının Osmanlı başkentinde bile bir ölçüde hoşgörüyle karşılandığını ifade etmektedir.