Gözde Odalık (Cariye)-Haremde Kadınlar

Açıklama

Bu gravür, Osmanlı saray hayatının en merak uyandıran yönlerinden birini, yani harem kadınlarının konumunu ve aralarındaki rekabeti Batılı izleyiciye aktarmak için hazırlamıştır. Gravürde odalığın süslü zarif elbisesi, başındaki mücevherli taç, hizmetkarlar ve süslü iç mekan tasviri, Osmanlı saray kadınlarının hem ihtişam hem de kırılganlık içeren dünyasını gözler önüne sermektedir. Gravürün yer aldığı “Constantinople And The Scenery Of the Seven Churches of Asia Minor Illustrated…” adlı kitapda belirtildiği üzere, saray haremindeki kadınlar haseki ve odalık olarak ikiye ayrılır. Hasekiler erkek çocuk doğurmuş, statü kazanmış ve kendilerine özel daire, bahçe, özel hamam ve hatta ibadetleri için ayrı bir mescit tahsis edilen hanımlardır. Hasekilerin paşmaklık (terlik iradı) denen düzenli gelirleri vardır. Hasekiler, paşmaklık gelirleri sayesinde zaman zaman camiler yaptırır, bu nedenle bu camiler ‘Paşmaklık Camisi’ olarak anılır. Odalıklar ise sultanın gözdelerinden biri olup hiçbir ayrıcalığa sahip olmayan kadınlardır. Kitapta, hasekiler ile odalıklar arasındaki rekabetin çoğu zaman kıskançlık ve husumete yol açtığı, hatta ölümle sonuçlanan dramatik hikayelere sahne olduğu da aktarılmaktadır. Nitekim IV. Mehmed döneminde yaşanan bir olay, bu gerilimi gözler önüne sermektedir. Sultan’a hediye edilen güzel bir Gürcü odalık, baş haseki Zachi’nin kıskançlığına hedef olmuş ve sarayın cellatları aracılığıyla düzenlenen entrikada genç kız Belgrad Ormanları’nda hayatını kaybetmiştir. Bu dramatik vaka, harem içindeki güç dengelerinin ne kadar kırılgan ve ölümcül olabileceğini göstermektedir. Thomas Allom’un bu gravürü, işte bu tür hikayelerin arka planında şekillenen harem kadınlarının görkemli yaşam tarzını ve aynı zamanda kırılgan yazgılarını sembolize etmektedir. Batılı izleyiciler için “oryantalist merak” unsurunu besleyen bu tür görseller, Osmanlı sarayını hem egzotik hem de gizemli bir mekan olarak kurgulamıştır.