İstanbul'da Atlı Tramvay

Açıklama

Bu gravür, 21 Nisan 1877 tarihli The Illustrated London News’te yayımlanmış olup Osmanlı başkentinde toplu ulaşımın modernleşme sürecini gözler önüne sermektedir. Görselde, ilk olarak 3 Eylül 1872 tarihinde işletilmeye başlanan ve İstanbul’un kent içi ulaşımında dönüm noktası olan atlı tramvaylardan biri görülmektedir. Azapkapı-Ortaköy hattı, Eminönü-Aksarayhattı, gibi İstanbul’un en kalabalık ticaret ve alışveriş bölgelerinde sefer yaparak hizmet vermeye başlayan bu atlı tramvaylar, Paris veya Londra’dakine benzer sistemlerden esinlenerek Osmanlı modernleşme hamlesinin gündelik yaşama yansıyan en somut örneklerinden birini teşkil etmiştir. İstanbul’da atlı tramvayların hizmete girmesiyle birlikte kent yaşamında önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. Daha önce yalnızca varlıklı kesimin ulaşabildiği taht-ı revanlar, faytonlar, küheylanların çektiği tenteli arabalar gibi araçlara erişemeyen orta sınıf ve yoksul halk, ilk kez nispeten ucuz bir toplu taşıma aracına sahip olmuştur. Böylece, atlı tramvaylar sayesinde İstanbulluların gündelik hareketliliği yeni bir boyut kazanmıştır. Atlı tramvaylarda sürücü (ispir), biletçi ve vardacı olmak üzere üç görevli bulunurdu. Üniformaları ve gür sesleriyle tanınan vardacılar, ellerindeki borazanla tramvayın önünden koşarak ‘varda-varda’ diye bağırır, tramvaya yol açardı. Elektrikli tramvayın 1914 yılında hizmete girene kadar kullanılan atlı tramvayları hattın düz veya yokuşlu olmasına göre 1 ila 4 arasında at koşulurdu. Gravürde tramvayın hem alt katında hem de üst katında yolcular ve tramvayın arkasında bulunan ve frenide kontrol eden biletçi ile sürücü de resmedilmiştir.