Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid’in Dolmabahçe Sarayından Cuma Namazı İçin Eyüp Sultan Camii’ne Gidişi (Cuma Selamlığı)

Açıklama

Bu gravür, 21 Nisan 1877 tarihli The Illustrated London News gazetesinde yayımlanmış olup, Osmanlı padişahı II. Abdülhamid’in Dolmabahçe Sarayından at sırtında çıkarak Cuma Namazı için Eyüp Sultan Camii’ne doğru yola çıkışını betimlemektedir. Osmanlılarda padişahların halka açık bir camiye cuma namazına belirli bir merasim ile at üzerinde gidişi ve camiden dönüşü “Cuma selamlığı” veya “selamlık resmi” olarak adlandırılırdı. İstanbul'un fethinden sonra ki Osmanlı İmparatorluğu döneminde Cuma selamlığı her hafta tekrarlanmış, yerli yabancı, müslim ve gayrimüslim herkes tarafından izlenmiş ve yol boyunca çok sayıda şikayet ve talep dilekçeleri vatandaşları tarfından padişaha verilmiştir. Padişahın Eyüp Sultan’a gidişi, yalnızca bireysel bir ibadet yolculuğu değil, aynı zamanda halkın gözünde dini meşruiyetini pekiştiren sembolik bir törendi. 1877 yılı, Osmanlı’nın Rusya ile girdiği 93 Harbi’nin başlangıç dönemi olduğundan, bu tür dini temelli törenler devletin birlik ve moralini güçlendirmek için de büyük önem taşımıştır. Saray kapısında birikmiş kalabalık, Osmanlı toplumunun padişaha duyduğu bağlılığı ve devletin ihtişamını yansıtırken, bu sahne aynı zamanda padişahın iktidarını pekiştiren dini-siyasi bir gösteri niteliğindedir. Gravürde, kalabalığın yoğunluğu ve hareketliliğiyle dramatik bir etki yaratmaktadır. Ön plandaki ayrıntılı yüz tasvirleri Osmanlı toplumunun farklı sınıflarını ve at üstünde selam veren kişilerde yabancı misyonları temsil etmektedir. Ayrıca, ortada at üstünde ilerleyen padişah kompozisyonun odak noktasıdır. Arka plandaki görkemli Dolmabahçe Sarayının kapısı, mimari süslemeleriyle hem mekensal derinlik katmakta hem de Osmanlı saray ihtişamını yansıtmaktadır.