İstanbul 'da Tophane Çeşmesi ve Pazaryeri

Açıklama

Tophane Çeşmesi ve çevresindeki pazar yeri, 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı İstanbul’unun hem mimari hem de sosyo-ekonomik hayatını yansıtan en önemli merkezlerden biridir. 1732 yılında Sultan I.Mahmud tarafından inşa ettirilen bu anıtsal çeşme, Osmanlı barok üslubunun zirve örneklerinden kabul edilir. Dört cephesini tamamen kaplayan kabartmalar, bitkisel motifler, hat sanatıyla işlenmiş panolar ve Kur’an ayetleri ile Türk, İran ve Arap alimlerinden beyitler, çeşmeye yalnızca işlevsel değil aynı zamanda estetik ve simgesel bir anlam kazandırır. Güneş ışığının mermer süslemelere vurduğu anlarda çeşmenin adeta mücevher gibi parlaması, onun mimari ihtişamını daha da artırır. Tophane Çeşmesi’nin önünde konumlanan meydan, dönemin en canlı ticaret merkezlerinden biri olan Pera’nın kalbini oluşturmuştur. Üsküdar, Marmara adaları ve Boğaz köylerinden gelen ürünlerin sergilendiği bu pazar, İstanbul’un gıda tedarikinde merkezi bir rol üstlenmiştir. Mis kokulu kavun ve karpuz yığınları, piramitler halinde dizilen üzümler, zümrüt yeşili narenciyeler, altın sarısı narlar, fıstık, limon, ayva, portakal ve elmalar yalnızca birer ticari ürün değil, aynı zamanda şehrin bolluk ve zenginliğini temsil eden görsel bir şölen sunmuştur. Arka planda, çarşı tezgahları ve tente ile örtülmüş dükkanlar bulunmaktadır. Buradaki kalabalık, pazaryerinin yalnızca bir alışveriş mekanı değil, aynı zamanda bir sosyal buluşma alanı olduğunu ortaya koymaktadır. İnsanlar küçük gruplar halinde sohbet etmekte, bazıları alışveriş yapmakta, bazıları ise sadece dolaşmaktadır. Gravürde, çeşme ve pazarın yanı sıra arka planda yükselen cami ve külliyesi, mekanın dini, mimari ve sosyal bütünlüğünü pekiştirmektedir. Sultan II.Mahmud tarafından Mimarı Krikor Balyan’a 1826 yılında yaptırılan Nusretiye (Tophane) Cami, meydandaki çeşmeyle hem görsel hem de işlevsel bir uyum içindedir.