Padişah III.Mehmed

Açıklama

Bu Almanca ahşap baskı portre, başlığında yer alan “Mahomet der III. dieses Nammens und fünffzehende Türckische Keyser” (Bu isimdeki III. Mehmed ve Türk imparatorlarının on beşincisi) ibaresinin açık biçimde gösterdiği üzere, Osmanlı padişahı III. Mehmed’in erken modern Avrupa’daki portrelerinden biridir. Avrupa’da 1520-1560’lı yıllarda hızla yaygınlaşan Osmanlı hükümdar portreleri, hem gravür ustalarının “Türckenbücher” olarak bilinen Türk konulu kitaplara yönelik talebi karşılaması hem de Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa siyasetindeki ağırlığının görsel kültüre yansımasıyla ilişkilidir. Bu eserlerde padişahlar genellikle ardışık bir hanedan dizisi halinde, “Türk imparatorlarının kaçıncısı” oldukları belirtilerek sunulurdu. Onüçüncü Osmanlı Padişahı olan III. Mehmed için kullanılan “on beşinci imparator” ifadesi kronolojik olarak eksik olsa da, bu durum sanatçıların Osmanlı hanedan silsilesini batı kaynaklarına göre hesaplamalarından kaynaklanır. Ayrıca, erken modern Avrupa’nın Osmanlı tarihine dair sınırlı bilgi birikimini göstermesi bakımından önemlidir. Gravürde III. Mehmed, Batı’nın “Doğulu hükümdar” tipolojisi çerçevesinde stilize edilmiş bir ikonografik anlayışla betimlenmiştir. Geniş ölçekli, katmanlı ve abartılı şekilde modellenmiş sarık, yoğun bitkisel motiflerle bezeli kaftan ve hükümdarın elinde tuttuğu uzun asa, dönemin Avrupalı sanatçıları tarafından Osmanlı sultanlarını egzotik ihtişam, törensel otorite ve mutlak güç imgeleriyle ilişkilendirme eğilimini yansıtır. Gerçekte Osmanlı saray ikonografisinde bu tür abartılı semboller kullanılmamakla birlikte, Avrupa’daki biçimlendirme Osmanlı padişahlarını “şatafat, otorite ve gizem” kavramlarıyla çerçeveleyen bir görsel gelenek içinde sunmuştur. Keskin konturlar, yoğun tarama dokuları ve figürü çerçeveleyen kare kompozisyon, baskının tipik bir Rönesans dönemi Alman ahşap oyma (Holzschnitt) tekniğiyle üretildiğini göstermektedir. Bu gravür Sebastian Munster tarafından yazılan Cosmographia Universalis … adlı kitap ilk olarak 1544 yılında yayınlanmıştır. Kitap yıllar içinde birçok baskı ve revizyondan geçerek 16. yüzyılın en önemli coğrafya ve tarih eserlerinden biri haline gelmiştir. Coğrafya, kartografya, doğa tarihi ve antropoloji alanlarında zengin bilgiler içeren kitap, yüzyıllar boyunca bilim insanları, kaşifler ve haritacılar tarafından yaygın olarak başvuru kaynağı olarak kullanılmıştır. Kütüphanemizde bulunan bu gravür Sebastian Munster’in Cosmographia Universalis …'nın 1628 tarihli Almanca baskısında yayınlanmıştır.