Padişah III.Murad

Açıklama

Bu Almanca ahşap baskı portre, başlığında yer alan “Amurath der drit dieses Vammes / und der vierzehende Türkisch Keyser” (“Amurath, Bu Soyun Üçüncüsü ve Türk İmparatorluğunun On Dördüncü Hükümdarı”) ifadesinin açıkça belirttiği üzere, Osmanlı padişahı III. Murad’ın erken modern Avrupa’daki temsillerinden biridir. Avrupa’da 1520-1560’lı yıllarda hızla yaygınlaşan Osmanlı hükümdar portreleri, hem gravür ustalarının “Türckenbücher” olarak bilinen Türk konulu kitaplara yönelik talebi karşılaması hem de Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa siyasetindeki ağırlığının görsel kültüre yansımasıyla ilişkilidir. Bu eserlerde padişahlar genellikle ardışık bir hanedan dizisi halinde, “Türk imparatorlarının kaçıncısı” oldukları belirtilerek sunulurdu. On İkinci Osmanlı Padişahı olan III. Murad için kullanılan “Bu soyun üçüncüsü ve Türk imparatorlarının on dördüncüsü” ifadesi kronolojik olarak eksik olsa da, bu durum sanatçıların Osmanlı hanedan silsilesini batı kaynaklarına göre hesaplamalarından kaynaklanır. Ayrıca, erken modern Avrupa’nın Osmanlı tarihine dair sınırlı bilgi birikimini göstermesi bakımından da önemlidir. Gravürde III. Murad, Batılı sanatçıların “Doğulu hükümdar” tipolojisi çerçevesinde kurguladığı, idealize edilmiş ve egzotikleştirilmiş bir ikonografik kalıp içinde betimlenmiştir. Figürün arkadan verilmesi (erken modern dönem Osmanlı hükümdar portreleri arasında nadir görülen bir tercih) Avrupalı izleyicide hem merak uyandırmayı hem de hükümdarın ağırbaşlı ve erişilmez karakterini pekiştirmeyi amaçlayan bir estetik tercihtir. Geniş, katmanlı ve abartılı biçimde tasvir edilen sarık, omuzlardan dökülen yoğun spiral ve kıvrımlı bitkisel motiflerle bezenmiş kaftan, şakayıklara benzeyen stilize çiçek süslemeleri ve hükümdarın sağ elinde tuttuğu asa, Batılı sanatçıların Osmanlı sarayını “ihtişam, ihtişamlı kumaşlar ve törensel simgeler” ekseninde anlamlandırma biçimini yansıtan ikonografik unsurlardır. Keskin kontur çizgileri, düz yüzeylerde yoğun tarama dokuları, figürün bir kare çerçeve içine sıkıca yerleştirilişi ve yüzeydeki oyma izleri, gravürün tipik bir Rönesans dönemi Alman ahşap oyma (Holzschnitt) tekniğiyle üretildiğini göstermektedir. Bu gravür Sebastian Munster tarafından yazılan Cosmographia Universalis … adlı kitap ilk olarak 1544 yılında yayınlanmıştır. Kitap yıllar içinde birçok baskı ve revizyondan geçerek 16. yüzyılın en önemli coğrafya ve tarih eserlerinden biri haline gelmiştir. Coğrafya, kartografya, doğa tarihi ve antropoloji alanlarında zengin bilgiler içeren kitap, yüzyıllar boyunca bilim insanları, kaşifler ve haritacılar tarafından yaygın olarak başvuru kaynağı olarak kullanılmıştır. Kütüphanemizde bulunan bu gravür Sebastian Munster’in Cosmographia Universalis …'nın 1628 tarihli Almanca baskısında yayınlanmıştır.