Padişah Kanuni Sultan Süleyman

Açıklama

Bu Almanca ahşap baskı gravür, başlığındaki “Solymannus - der Zwolffte Türkisch Keyser” (Süleyman -On İkinci Türk İmparatoru-Padişahı) ifadesinin açıkça gösterdiği üzere, Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın erken modern Avrupa’daki temsillerinden biridir. Avrupa’da 1520-1560’lı yıllarda hızla yaygınlaşan Osmanlı hükümdar portreleri, hem gravür ustalarının “Türckenbücher” olarak bilinen Türk konulu kitaplara yönelik talebi karşılaması hem de Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa siyasetindeki ağırlığının görsel kültüre yansımasıyla ilişkilidir. Bu gravürde Kanuni Sultan Süleyman, batı ikonografisinde sıklıkla görülen egzotikleştirici, tipleştirilmiş bir doğu hükümdarı anlayışıyla betimlenmiştir. Başındaki büyük ölçekli, değerli taşlarla süslü taçlı sarık, batılı sanatçıların Osmanlı padişahlarını hem siyasi hem de kutsal bir otoriteyle ilişkilendirme eğilimini yansıtmaktadır. Cevşen benzeri göğüs zırhı, sırma işlemeli kaftanı, omuzdan sarkan püsküller ve elindeki asa, padişahın hem askeri hem de törensel kudretini sembolik biçimde ifade eder. Gerçekte Osmanlı sarayında kullanılmayan bu tür ayrıntılar, 16. yüzyıl Avrupası’nda Osmanlı hükümdarlarını doğu despotizmi, ihtişam ve askeri güç imgeleri ekseninde kurgulayan ikonografik geleneğin ürünüdür. Özellikle keskin hatlı kontur çizgileri, yoğun tarama dokuları ve figürü yakın planda kuşatan kare kompozisyon, baskının Rönesans dönemi Alman ahşap oyma tekniğine (Holzschnitt) ait olup Georg Scharffenberg tarafından hazırlanmıştır. Bu teknik, dönemin broşür, kronik ve hükümdar galerisi kitaplarında sık kullanılmış olup Osmanlı padişahları Avrupa’da genellikle numaralandırılmış hükümdarlar dizisi içinde yer almıştır. Onuncu Osmanlı Padişahı olan Kanuni Sultan Süleyman’ın gravürde “on ikinci padişah” olarak verilmesi, sanatçıların Osmanlı hanedan silsilesini Batı kaynaklarına göre hesaplamalarından kaynaklanır. Bu sayı kronolojik olarak doğru olmasa da erken modern Avrupa’nın Osmanlı tarihine dair sınırlı bilgi birikimini göstermesi bakımından önemlidir. Bu gravür, erken modern Avrupalıların Osmanlı sultanını nasıl algıladığını ve temsil ettiğini anlamak açısından değerli bir örnektir. Kanuni Sultan Süleyman, diplomatik gücü, askeri zaferleri ve “Magnus Suleimanus” (Muhteşem Süleyman) unvanıyla Batı kültüründe büyük bir imparator olarak tanınmıştır. Ancak bu tanınma, çoğu zaman gerçek saray ikonografisinden ziyade Batılı sanatçıların imgelemiyle şekillenen sembolik bir estetik içinde aktarılmıştır. Bu gravür Sebastian Munster tarafından yazılan Cosmographia Universalis … adlı kitap ilk olarak 1544 yılında yayınlanmıştır. Kitap yıllar içinde birçok baskı ve revizyondan geçerek 16. yüzyılın en önemli coğrafya ve tarih eserlerinden biri haline gelmiştir. Coğrafya, kartografya, doğa tarihi ve antropoloji alanlarında zengin bilgiler içeren kitap, yüzyıllar boyunca bilim insanları, kaşifler ve haritacılar tarafından yaygın olarak başvuru kaynağı olarak kullanılmıştır. Kütüphanemizde bulunan bu gravür Sebastian Munster’in Cosmographia Universalis …'nın 1628 tarihli Almanca baskısında yayınlanmıştır.