Osmanlı İmparatorluğu'nun Kurucusu ve İlk Padişahı Osman Gazi’nin Erken Modern Avrupa’daki Hayali Tasviri

Açıklama

Bu Almanca ahşap baskı gravür, başlığında “Othomannus der erst Türckisch Keyser” (Birinci Türk İmparatoru Osman-Osman Gazi) ifadesinin açıkça belirttiği üzere, 16. yüzyıl Avrupa tarih kitaplarında ve Türckenbücher (Türk kitapları) geleneğinde Osmanlı hanedanının kurucusuna dair üretilmiş ikonografik temsillerden biridir. Baskıda görülen figür, Osman Gazi’nin tarihsel kişiliğiyle hiçbir görsel benzerlik taşımamakta olup bunun yerine erken modern Avrupa’nın Osmanlı’yı algılama biçimini yansıtan fantastik ve Avrupa-merkezli bir “kurucu hükümdar” tipi olarak kurgulanmaktadır. Osman Gazi burada antik Roma-Germen savaşçılarını andıran kaslı gövde, segmentli zırh, kısa tunik, baldır zırhları ve Avrupa tarzı bir miğfer ile gösterilmiştir. Bu unsurlar, Osmanlı padişahlarının gerçek saray ve askeri kıyafetlerinden tamamen farklıdır. Bu durumda sanatçının Osman’ı kendi kültürel kodları içinde yeniden inşa ettiğini gösterir. Gravürün yer aldığı kitaptaki metindeki ifadeler 16. yüzyılda yaygın olan anti-Osmanlı propaganda literatürünün tipik örneklerinden biridir. Metin, Osman Gazi’nin kökenine ilişkin birbirini tutmayan rivayetler (Galatia’dan geldiği, Bering halkından olduğu, adını bir kaleden aldığı, haydutlarla birleşip zorbalık yaptığı, şehirleri yakıp yıktığı, 10 yıl içinde tüm Küçük Asya’yı ele geçirdiği gibi) hem tarihsel olarak yanlış hem de dönemin Avrupa korkularını besleyen abartılı iddialarla doludur. Bu tür betimlemeler, Osmanlı’nın Balkanlar'da ve Doğu Akdeniz’de hızla güç kazandığı bir dönemde Batı’da yükselen “Türk tehdidi” söyleminin görsel ve metinsel yansımalarıdır. Bu nedenle gravür, tarihsel bilgi sunmaktan çok, erken modern Avrupa’nın Osmanlı’ya dair zihinsel dünyasını, önyargılarını ve politik kaygılarını belgelemektedir. Gravürün kalın çizgileri, belirgin tarama dokuları ve neredeyse tüm alanı dolduran önden-dinamik duruşu, Rönesans dönemine ait Alman ahşap baskı (Holzschnitt) tekniğinin tipik özellikleridir. Bu gravür Sebastian Munster tarafından yazılan Cosmographia Universalis … adlı kitap ilk olarak 1544 yılında yayınlanmıştır. Kitap yıllar içinde birçok baskı ve revizyondan geçerek 16. yüzyılın en önemli coğrafya ve tarih eserlerinden biri haline gelmiştir. Coğrafya, kartografya, doğa tarihi ve antropoloji alanlarında zengin bilgiler içeren kitap, yüzyıllar boyunca bilim insanları, kaşifler ve haritacılar tarafından yaygın olarak başvuru kaynağı olarak kullanılmıştır. Kütüphanemizde bulunan bu gravür Sebastian Munster’in Cosmographia Universalis …'nın 1628 tarihli Almanca baskısında yayınlanmıştır.