Doğu Sorunu: Downing Street’te İngiliz Kabine Toplantısı

Açıklama

Bu gravür, 19. yüzyılın son çeyreğinde Avrupa diplomasisinin merkezinde yer alan “Doğu Sorunu” (Eastern Question) bağlamında İngiliz hükümetinin karar alma sürecini ilişkin bir betimlemedir. Gravür, The Illustrated London News gazetesinin 1 Ocak 1877 tarihli sayısında yayımlanan “A Cabinet Council in Downing Street” başlıklı makale ile birlikte basılmıştır. Sahne, İngiltere Başbakanı Lord Beaconsfield (Benjamin Disraeli) başkanlığındaki kabinenin Downing Street 10 numaradaki resmi konutunda toplanarak, Osmanlı İmparatorluğu ve Avrupa güçleri arasında süren Tersane Konferansı gelişmelerini değerlendirdiği toplantıyı tasvir etmektedir. Konferans, Balkanlar’daki karışıklıklar ve Osmanlı-Rus ilişkileri üzerine yürütülen uluslararası diplomatik müzakerelerin doruk noktasıydı. Gravürle ilgili haber metninde, İngiliz hükümetinin sade, işlevsel ve gösterişten uzak yönetim tarzı, Osmanlı Bahriye Nezareti’nin görkemli toplantı salonuyla bilinçli bir karşıtlık içinde betimlenmiştir. The Illustrated London News bu farkı, “İngiliz yönetiminin pratik doğasının, Downing Street’teki küçük ve mütevazı binanın sadeliğinde vücut bulduğu” sözleriyle ifade etmektedir. Gazeteye göre bu mekan, Avrupa saraylarının ihtişamından uzak ama devlet ciddiyetiyle örülmüş bir “modern yönetim disiplini”ni simgelemektedir. Gravürdeki masa düzeni ve isim sıralaması dönemin kabine yapısını yansıtır: Sağ tarafta Başbakan Lord Beaconsfield, yanında Lord Derby (Dışişleri Bakanı), ardından Lord Cairns (Lord Şansölye) ve Richmond Dükü (Konsey Başkanı) yer almaktadır. Masanın izleyiciye en yakın ucunda Lord Carnarvon (Sömürgeler Bakanı) oturmakta, ona karşısında R. A. Cross (İçişleri Bakanı) eşlik etmektedir. Masanın sol yanında sırasıyla Lord John Manners (Posta Genel Müdürü), Ward Hunt (Deniz Kuvvetleri Bakanı), Sir Stafford Northcote (Maliye Bakanı) ve Gathorne Hardy (Savaş Bakanı) bulunmaktadır. Gazete, bu toplantının “Doğu’daki siyasi krizin en kritik anlarından birine” denk geldiğini ve Başbakan ile Dışişleri Bakanı’nın Noel tatilinde dahi Londra’dan ayrılmadığını belirtir. Bu durum, 1876’nın son günlerinde İngiltere’nin Osmanlı İmparatorluğu karşısındaki diplomatik tutumunun ne denli hassas bir döneme girdiğini göstermektedir.Bu gravür, yalnızca bir hükümet toplantısının sahnesini değil, aynı zamanda İngiltere’nin “Doğu Sorunu”na yaklaşımını, Osmanlı İmparatorluğu’nun kaderine yön veren Avrupa siyasetinin perde arkasını ve Viktorya dönemi diplomasi kültürünü görsel biçimde yansıtmaktadır.