Journal des Demoiselles, Mayıs 1883, Paris Şapka Modası

Açıklama

Journal des Demoiselles, 19. yüzyıl Fransa’sında yayımlanmış, dönemin en tanınmış kadın dergilerinden biridir. 1833 yılında Paris’te kurulmuş ve özellikle genç kızlara (demoiselles) hitap etmiştir. Dergi, moda, edebiyat, müzik, ahlak, eğitim ve toplumsal görgü kuralları gibi konulara yer verirken, aynı zamanda dönemin kadın kimliği ve zarafet anlayışını şekillendiren bir kültürel rehber işlevi görmüştür. Renkli moda gravürleri, dikiş kalıpları ve Avrupa modasına ilişkin illüstrasyonlarıyla dikkat çekmiştir. Yaklaşık bir asır boyunca (1833-1922) yayımlanan Journal des Demoiselles, Fransız burjuva toplumunda kadın eğitimi, zarafet ve ahlaki incelik temalarını vurgulamış ve dönemin diğer dergileri (La Mode Illustrée, Le Follet, Les Modes Parisiennes vb.) gibi kadın basınının gelişiminde öncü bir rol oynamıştır. Bu zarif moda gravürü, Mayıs 1883 tarihinde Journal des Demoiselles dergisinde yayımlanmıştır. Kompozisyon, 1880’lerin başında Paris’te “moda”nın en hızlı değişen alanlarından biri olan şapka/başlık (chapeau-coiffure) dünyasını, farklı örnekler halinde kataloglamaktadır. Gravür, tam boy figür yerine beş ayrı portre başlık modeli sunar. İki portre profil (yan görünüş) üzerinden başlığın hacmini ve bağcık-kurdele sistemini gösterir. Bir portre arkadan verilerek saç topuzu (chignon) ile şapkanın oturuşu ve arka süslemeler okunur. Ortadaki portre merkez model gibi kurgulanır ve daha gösterişli, hacimli ve “modanın vitrini” niteliğindedir. Şapkaların çoğunda yoğun çiçek buketleri (kırmızı, mor, sarı tonlar) ve yeşil yaprak kütleleri görülmektedir. Bu, dönemin şapka yapımında yapay çiçeklerin ve bitkisel süslerin “mevsimsel” bir imza olarak kullanılmasına uygundur. Mayıs tarihli bir sayıda bu yoğun botanik vurgu özellikle anlamlıdır: ilkbahar modası. Boyun altında veya çene hattında biten iri kurdele fiyonklar, şapka modasında hem “gençlik” hem de “zarafet” işareti gibi çalışmaktadır. Aynı zamanda başlığı sabitleyen pratik bir unsurdur ve gravür bunu özellikle görünür kılar. Portrelerde 1880’lerin tipik saç silueti seçilmektedir, kısa kakül ve arkada topuz. Bu saç mimarisi, şapkanın arka kısmını taşıyan bir “iskelet” görevi görür ve gravürde arkadan görünüşün bulunması bu yüzden önemlidir. Bazı modellerde (özellikle ortadaki mavi tonlu başlık) şapka, yalnızca tepede değil, çevresinde “hale” gibi büyüyen yüksek hacimli bir form yaratır. Bu, 1880’lerde kıyafetteki hacim oyunlarıyla (etek-siluet) aynı estetik mantığın başlığa taşındığını gösterir ve görsel ağırlık yukarı-aşağı dengelenir. Bu tür moda gravürleri, malzemeyi doğrudan yazıyla anlatmaktan çok görüntü üzerinden ima eder. Gravürdeki, parlak yüzeyler ve kıvrımlar, saten-ipek benzeri kumaşları düşündürür. Mat ve tok görünen alanlar, kadife-keçe etkisi verir. Açık renkli, örgümsü dokular ise hasır (straw) ya da ince örme şapka gövdesi izlenimi yaratır. Çiçek kümeleri ve yapraklar, dönemin şapka sanatının (millinery) en pahalı ve emek yoğun kısmıdır ve bu yoğun süsleme, hedef kitlenin şehirli orta-üst sınıf zevkine hitap eder. Bu gravür, yalnızca “ne giyildiğini” değil, nasıl bir kadın imgesi kurulduğunu da göstermektedir. Başlık, yaş, statü, günün saati ve sosyal mekân (gezinti, ziyaret, davet) hakkında sinyal veren bir “kod”dur. Çiçek, kurdele ve renk kullanımı ise kadınlığın o dönemde “zarafet-terbiye-görünürlük” ekseninde kurulan kamusal temsilini destekler.